Meer aandacht voor deelnemers
met een visuele beperking

Senia is in mei 2018 begonnen met een project om haar groepen toegankelijker te maken voor mensen met beperkingen. Het gaat dan specifiek om mensen met een visuele of een gehoorbeperking. Daarnaast wil Senia kijken wat ze kan betekenen voor mensen met minder leeservaring, en voor ouderen die in leesclubs met wat meer begeleiding zouden willen meedoen.

De werkgroep die onderzoekt wat Senia kan betekenen voor de doelgroep mensen met een visuele beperking, is al een eind op weg.

Huidige stand van zaken

Senia kent twee leesgroepen speciaal voor blinden/slechtzienden. Daarnaast zijn in de reguliere groepen uiteraard ook mensen te vinden die een visuele beperking hebben. Buiten Senia bestaan er een enkele leesgroepen speciaal voor blinden/slechtzienden.

Onderzoeksvragen

Bij onze eerste werkgroepvergadering borrelden deze vragen op:

Hoe is het om als blinde/slechtziende in een groep met ziende lezers mee te doen? Wat zou het voordeel zijn van een groep die alleen uit blinden/slechtzienden bestaat? Wat voor soort aanpassingen zijn er eigenlijk nodig en merk je daar medegroepslid iets van? Welke hulpmiddelen en (lees)voorzieningen zijn er? Kan Senia iets doen om deelname aan leesgroepen makkelijker te maken? En: met het ouder worden krijgen meer mensen problemen met hun ogen en met lezen. Kan Senia iets doen om te voorkomen dat lezers om die reden hun vertrouwde leesgroep gaan verlaten?

Uitkomsten interviews

Om inzicht en overzicht te krijgen hebben we tien interviews gehouden met lezers met een visuele beperking én met ervaring binnen leesgroepen.

In grote lijnen was de uitkomst hiervan: mensen met en mensen zonder oogproblemen kunnen heel goed samen in een leesgroep zitten mààaar… er zijn soms wel aanpassingen nodig.
Die aanpassingen liggen op het vlak van:

  • gespreksstructuur en gespreksleiding,
  • beschikbaarheid van de boeken (bij Passend Lezen, zie verderop),
  • keuze van de plek en de tijd van samenkomst,
  • de groepsgrootte,
  • tolerantie ten opzichte van honden,
  • een tegemoetkomende houding van medegroepsleden.

Het waren leuke gesprekken en er bleek er veel te vertellen. Maar vooral bleek: mensen met vergelijkbare problemen komen soms uit op verschillende oplossingen.

Zo vinden sommigen het fijn om in een gemengde groep te zitten: je komt toch voor de inhoud? Anderen vinden het prettiger om in een ongemengde groep te zitten: als blinden/slechtzienden onder elkaar gaat het soms gewoon makkelijker. Sommige mensen kiezen voor de bibliotheek of een andere algemene ruimte omdat het dan makkelijker is wanneer je met de regio-taxi wat vroeger of later bent terwijl anderen het om die reden juist fijn vinden om wisselend bij elkaar thuis te verzamelen: dan weet je zeker dat de deur voor je openstaat.

De meeste mensen vertelden dat ze een duidelijke gepreksstructuur en wat strakkere leiding erg prettig vinden: wanneer je gezichten niet of niet zo goed kunt onderscheiden en je afhankelijk bent van het herkennen van de stemmen om te weten wie er aan het woord is, is het fijn als niet iedereen door elkaar praat. Dat is het trouwens ook voor mensen met een gehoorbeperking en natuurlijk hangt de behoefte aan structuur in het gesprek ook sterk samen met het aantal deelnemers: het scheelt wel of je twaalf lezers hebt die enthousiast door elkaar heen kwekken of maar zes.

Beschikbaarheid van boeken

Voor bijna alle geïnterviewden komt het er bij de keuze van de boeken op aan of dat boek al in de voor hen geschikte vorm verkrijgbaar is. Denk aan braille, gesproken boeken of als e-boek. Het is de bibliotheekservice ‘Passend Lezen’ die daarvoor zorgt. Passend Lezen beschikt over een uitgebreide collectie die up to date wordt gehouden. Niet alle titels van de Senia-leeslijsten zijn altijd direct bij Passend Lezenbeschikbaar. Toch blijkt het in de praktijk allemaal mee te vallen en hoeft er niet zo vaak gewacht te worden op een titel. Groepen passen zich ook aan door titels van het jaar ervoor te kiezen. Soms wordt een boek dat er nog niet is gewoon later in het jaar besproken.

Werkwijze Senia aanpassen

Het doorgronden van de leeslijsten en soms van de leeswijzers werd door enkele respondenten wel als lastig ervaren.

Als er lezers in de groep zijn die gebruik maken van gesproken boeken krijg je te maken met een heel nieuwe invalshoek in de bespreking: hoe was de stem van degene die het boek voorlas??

Eén uitspraak of advies klonk in verschillende varianten in bijna elk interview: wees open over je visuele probleem en vertel anderen zo duidelijk mogelijk wat je nodig hebt. En praat af en toe eens na over je ervaringen in de groep.