Keuzelijst geschiedenis, aanvulling 2020-2021


Download hier de printversie van de keuzelijst geschiedenis

Boeken die wat minder makkelijk te lezen zijn, meer studie vergen, of erg omvangrijk zijn zijn in deze lijst voorzien van twee 'boekjes'.

Wilhelmina, mythe, fictie en werkelijkheid

Gerard Aalders
G19-01
Just Publishers 2018, 317 p.

Met dit boek pretendeert de schrijver niet een nieuwe biografie over Wilhelmina te schrijven. Hij wil wel haar rol in de oorlogsjaren diepgaand onderzoeken, omdat toen de parlementaire controle ontbrak en omdat de Parlementaire Enquete Commissie (PEC), die na de oorlog het regeringsbeleid in Londen onderzocht, de rol van de koningin niet mocht of wilde onderzoeken of bespreken. In de verslagen werd zelfs haar naam niet genoemd. Hij stelt de veelvuldige Wilhelminaverheerlijking aan de kaak en streeft naar een ontmaskering van het beeld dat de officiële biografen van haar hebben geschetst. Door de prikkelende schrijfstijl van de auteur, soms enigszins spottend, zal het boek zeker discussies uitlokken!

Links genoemd in de leeswijzer

Rode hongersnood. Stalins oorlog tegen Oekraïne

Anne Applebaum
G19-02
Ambo /Anthos 2018, 343 p.
  • E-book

Een enorme,vergeten (?) hongersnood teisterde in de jaren 1932 – 1934 Oekraïne. In een boeiend en overtuigend boek weet de schrijfster tot in detail aan te geven waarom en waardoor Stalin met opzet deze ramp zich in Oekraïne liet plaatsvinden. In dit aangrijpende verhaal laat de schrijfster de lezer zien welke ellende en wreedheid de ene groep een andere groep moedwillig aan kan doen. Het laat ook zien hoe terecht het is dat het moedwillig veroorzaken van een hongersnood als strijdmiddel, sinds dit jaar (2018), als een oorlogsmisdaad wordt beschouwd.

Links genoemd in de leeswijzer

  • Website van de auteur
  • Recensie van Bert Lanting in de Volkskrant van 9 maart 2018
  • Recensie van Eric Brassem en Inez Polak in Trouw van 4 maart 2018
  • Recensie van Jef Abbeel op de website Histoforum van maart-april 2018

De grafdelvers. De laatste winter van de Weimarrepubliek

Rüdiger Barth & Hauke Friederichs
G20-01
Overamstel, 2018, 396 p.

De beschrijving van de hectiek van het dagelijkse politieke leven, samen met de - dan nog ongewisse - uitkomst van eigen handelen en dat van anderen voor de volgende dag, week, maand, maken dat dit boek voor een aparte leessensatie zorgt. Dat wat achteraf zo logisch lijkt, blijkt bij nadere beschouwing de zeer onzekere uitkomst te zijn van vele (mislukte) plannen en toevalligheden. In dit boek over de laatste drie maanden van de Weimarrepubliek (nov. 1932 tot jan. 1933) ligt de nadruk op het denken en handelen van de politici en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Dit wordt afgewisseld met ervaringen, meningen en beschouwingen van niet direct bij de onderhandelingen betrokkenen, zoals journalisten, schrijvers, kennissen en familieleden van de hoofdpersonen. Door deze bijzondere opzet leest het boek regelmatig als een spannende thriller.

De Rechtvaardigen. Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde

Jan Brokken
G20-02
Atlas Contact, 2018, 479 p.

Een pakkend verhaal over hoe door een individuele actie het leven van vele duizenden, volgens de auteur mogelijk wel 9 à 10 duizend Joodse vluchtelingen, kan veranderen en redden van een bijna zekere ondergang. Het is een nauwkeurig verslag van de reddingsoperatie die Jan Zwartendijk als Nederlands consul in Litouwen uitvoerde door als een bezetene reisvisa/documenten uit te schrijven voor Joden die daardoor nog net via de Sovjet-Unie aan de klauwen van de nazis wisten te ontkomen. Als in een thriller pluist Jan Brokken alle sporen van de vluchtelingen uit om achter de waarheid van het (te) lang verborgen gehouden verhaal te komen. Het werk van Jan Zwartendijk is pas 20 jaar na zijn dood erkend. Hij kreeg de titel: "rechtvaardige onder de volken".

De hoeve en het hart. Een boerenfamilie in de Gouden Eeuw

Enny de Bruijn
G20-03
Prometheus, 2019, 368 p.

In dit boek geeft Enny de Bruijn een zeer gedetailleerd beeld van het leven van boeren in de Tielerwaard van ca. 1600 -1750. Het boek is niet alleen op archiefonderzoek gebaseerd, maar ook op de briefwisseling tussen een herenboer uit Herwijnen en zijn zoon die in Leiden woonde. De zoon bewaarde in zeven dikke folianten kopieën van alle brieven die hij kreeg en schreef. De brieven vormen een rijke bron voor het leven en de opvattingen van mensen over wie de meeste geschiedenisboeken zwijgen en laten een andere kant zien van de veel besproken Gouden Eeuw: de Gelderse plattelandscultuur vanuit het perspectief van de plattelanders zelf.

De koningin van Paraguay. Liefde in een vergeten oorlog.

Willem de Bruin
G19-03
Atlas Contact 2017, 374 p.
  • E-book

Elisa Lynch, een Parijse courtisane van Ierse afkomst, wordt de geliefde van Francisco López, de latere president-dictator van Paraguay. Ze raakt als ‘first lady’ betrokken bij de ‘Grote Oorlog’ (1864-1870) met Brazilië, Argentinië en Uruguay, waarbij bijna de gehele mannelijke bevolking van Paraguay omkomt. In meeslepende stijl beschrijft de auteur het ontstaan van de republiek Paraguay, het bewind van López en Elisa’s aandeel daarin, alsmede het verloop van de oorlog, waarin ook de dictator sneuvelt.

Links genoemd in de leeswijzer

  • Website van de auteur
  • Recensie van Rob Hartmans in NRC van 17 november 2017
  • Recensie van Paul van der Steen in Trouw van 23 september 2017
  • Voorpublicatie in het Historisch Nieuwsblad van oktober 2017

Onweer. Een kleine cultuurgeschiedenis 1752-1830

Jan Wim Buisman
G20-04
Vantilt, 2019, 255 p.

Voor verlichte geesten gold de uitvinding van de bliksemafleider in 1752 door Benjamin Franklin als een belangrijke stap op het pad van de vooruitgang. Ook ging men anders tegen onweer aankijken. Het hemelvuur hoefde niet meer te worden gevreesd als het straffende instrument van Gods toorn, maar diende te worden gezien als een bewijs van het bestaan en de majesteit van de voorzienige God. Er kwam meer ruimte voor een esthetische beleving van de woeste natuur. In dit met talrijke kleurenafbeeldingen verluchte boek geeft de auteur een breed en erudiet overzicht van hoe in deze periode gedacht en geschreven werd over onweer voor en na de uitvinding van de bliksemafleider. Aan bod komen onder meer de toenmalige fysische theorieën over onweer, de reacties vanuit de religie en de kunsten, het dierlijk magnetisme en de vele vormen van bijgeloof hoe men meende zich tegen onweer te kunnen beveiligen.

1945. Biografie van het jaar

Ian Buruma
G20-05
Olympus Atlas Contact, 2018, 357 p.

Na korte vredeseuforie wordt men alom geconfronteerd met een soms gruwelijke chaos. Vanuit Duitsland willen 8 miljoen displaced persons terug naar huis en 11 miljoen Polen, Tsjechen en Duitsers worden hun land uitgejaagd omdat de grenzen zijn verlegd. De toekomst van Joodse overlevenden van de concentratiekampen is vaak onzeker. In Frankrijk en Italië neemt de bevolking tegen collaborateurs op grote schaal het recht in eigen hand. Overal wordt honger geleden - vooral in Oost-Europa - en er sterven daardoor miljoenen mensen. In China, Maleisië en Korea ontstaan burgeroorlogen; in Nederlands-Indië een koloniale oorlog. Eind 1945 zien we een begin van herstel en maken de geallieerden in Duitsland en Japan een begin met een meer democratische samenleving. Een goed geschreven boek dat een vergeten tijd tot leven brengt.

Koningin Victoria als huwelijksmakelaar. Haar kinderen en kleinkinderen op Europese tronen

Deborah Cadbury
G20-06
Nieuw Amsterdam, 2017, 357 p.

Koningin Victoria (1819-1901) probeerde door een uitgekiende huwelijkspolitiek haar kinderen en kleinkinderen op Europese tronen te krijgen. Hiermee hoopte ze het ideaal van haar overleden en diep betreurde echtgenoot Albert te realiseren, die meende dat op deze manier de vrede en stabiliteit in Europa bevorderd zou worden. De werkelijkheid pakte helaas anders uit. De schrijfster neemt ons mee naar Duitse, Spaanse, Roemeense, Griekse en Russische vorstenhuizen en laat ons op meeslepende wijze delen in de vaak tragische lotgevallen van Victorias kleinkinderen. Doordat zij toegang kreeg tot de vele brieven van en aan Victoria en haar kinderen en kleinkinderen, biedt zij de lezer een intiem kijkje in het leven van de prinsen en prinsessen en de zielenroerselen van hun dominante grootmoeder. Het boek is voorzien van uitgebreide stambomen.

Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619). Grondlegger van de Nederlandse staat

Arnout van Cruyningen
G20-07
Omniboek, 2019, 295 p.

In deze korte biografie over Van Oldenbarnevelt, met de nadruk op het jaar 1619, geeft historicus Van Cruyningen een boeiend inzicht in de eigenzinnige, nurkse, betweterige, vasthoudende, geslepen, geldzuchtige maar ook kundige diplomaat die Van Oldenbarnevelt was. Als landsadvocaat van Holland, de hoogste politieke functionaris van het gewest, groeide hij uit tot de onbetwiste spil in de regering van de Republiek. Alleen wanneer hij de vergadering voorzat werden er knopen doorgehakt. Als geen ander wist hij de weg in de ingewikkelde overlegstructuur en -cultuur van de Republiek. De auteur beschrijft het tragische einde van degene die we met recht de grondlegger van de Republiek der Verenigde Nederlanden mogen noemen. Daarbij gaat de auteur in op de vraag hoe politieke, godsdienstige en persoonlijke conflicten zo konden escaleren dat het Van Oldenbarnevelt zijn hoofd kostte.

Anna van Saksen. Verstoten bruid van Willem van Oranje.

Femke Deen
G19-04
Atlas Contact 2018, 340 p.
  • E-book

Dit uiterst onderhoudende boek geeft niet alleen een beeld van het leven van Anna van Saksen, maar zal voor velen ook een nieuw licht werpen op Willem van Oranje. Anna had een slechte gezondheid en een moeilijk karaker. In 1561 werd ze op zestienjarige leeftijd uitgehuwelijkt aan Willem van Oranje en verhuisde ze naar de Nederlanden. Het huwelijk was slecht en toen Willem met de komst van Alva in 1567 naar Dillenburg moest vluchten verloor Anna haar welstand en haar status. In 1570 werd ze beschuldigd van overspel en in 1571 kreeg ze een dochter die Willem weigerde te erkennen. Anna werd verstoten en bracht de laatste jaren in gevangenschap door. Ze stierf, door iedereen verlaten, op 32-jarige leeftijd.

Links genoemd in de leeswijzer

Geschiedenis van de Nederlandse slavenhandel

P.C. Emmer
G20-08
Nieuw Amsterdam, 2019, 300 p.

Over de geschiedenis van de slavernij en de slavenhandel en het Nederlandse aandeel in deze trans-Atlantische handel bestaat de laatste jaren volop discussie; er is geen gebrek aan meningen, oordelen en aanbevelingen voor schuldbekentenissen en schadevergoedingen, maar wat zijn de historische feiten? Met dit geheel herziene en bijgewerkte editie van een oorspronkelijk uit 2000 daterend standaardwerk, beschikt men over hét meest gezaghebbende Nederlandstalige werk op het gebied van de trans-Atlantische slavenhandel.

Dichter in de jungle

Roelof van Gelder
G20-09
Atlas Contact, 2018, 348 p.

Roelof van Gelder heeft naar het oordeel van de jury van de Libris Geschiedenis Prijs 2019 een spannend werk geschreven waarin dood, verderf, romantiek en tragiek elkaar afwisselen; hij schildert een tijdsbeeld en een mentaliteit. De Schots-Nederlandse officier John Gabriel Stedman nam deel aan een strafexpeditie tegen van hun plantages weggelopen slaven en raakte geschokt door de inhumane behandeling van de slaven op de plantages. Hij schreef er een boek over dat erg populair werd vooral door de erin opgenomen illustraties. Het boek kreeg daardoor grote invloed op het denken over de slavernij. Een deel van de illustraties is ook opgenomen in het boek van Van Gelder. Toch is dit boek geen studie over de slavernij.

Rauter. Himmlers vuist in Nederland

Theo Gerritsen
G20-10
Boom, 2017, 616 p.

De biografie van Rauter is een fascinerend portret geworden van een nazi die op geen menselijk trekje te betrappen viel. Niet voor niets worden er over Rauter, i.t.t. de andere Duitsers, geen grappen gemaakt. Rauter werd diep gehaat. Hij was zichtbaar en manifest aanwezig. Hij was geen schrijftafel-moordenaar die verder niet betrokken was bij de uitvoering van de moorden, maar hij was er rechtstreeks voor verantwoordelijk. Onder allerlei bekendmakingen van de Duitse politie, die de baas was over de Nederlandse politie, stond de naam van Rauter. Onder vele doodsvonnissen stond zijn handtekening. Wreedheden en deportaties werden in zijn naam begaan. De auteur - die tien jaar aan dit boek heeft gewerkt - schetst de ontwikkeling van de man die tot zijn laatste snik met bijkans monomane toewijding als overtuigd nationaalsocialist en antisemiet de bevelen van Himmler rücksichtsloos uitvoerde en de consequenties van zijn gedrag zonder enige reserve accepteerde. Het boek is een belangrijke aanvulling op de beeldvorming van toonaangevende bezettingsautoriteiten.

Hannibals meesterzet. De slag bij Cannae, 216 v. Chr.

Adrian Goldsworthy
G20-11
Omniboek, 2019, 196 p.

In 216 v. Chr. verpletterde de Carthaagse generaal Hannibal bij Cannae een veel groter Romeins leger in een van de bloedigste, eendaagse veldslagen ooit. Hij paste hierbij een briljante omsingelingstactiek toe die tot in de 20e eeuw bestudeerd en bewonderd zou worden. Bijna als een ooggetuige doet de auteur aan de hand van tekeningen minutieus verslag van het verloop van de strijd. Op basis van verslagen, andere bronnen en moderne studies beschrijft hij hoe de soldaten zich in de strijd gedroegen en de wijze waarop man tegen man werd gevochten. Aan bod komen ook de voorgeschiedenis, het verloop en de nasleep van de zeventien jaar durende Tweede Punische oorlog, evenals de bestuurlijke en militaire systemen van Rome en Carthago.

De geschiedenis volgens Bicker. 1746-1812

Mariëlle Hageman
G20-12
Van Oorschot, 2018, 217 p.

Jan Bernd Bicker (1746-1812) was een van de eerste Nederlandse voorvechters van democratische hervormingen, patriotten geheten. Tijdens zijn bestuur-lijke carrière in Amsterdam liet hij zich kennen als een voorstander van de republikeinse staatvorm met meer inspraak van de gewone burgers op het bestuur van hun stad en land en van inperking van de macht van de stad-houder. Nadat stadhouder Willem V na interventie door Pruisische troepen in zijn functies was hersteld, vluchtte Bicker naar het buitenland. Na zijn terugkeer uit ballingschap werd hij in de Bataafse Republiek lid van de Nationale Vergadering. Na een coup van radicale patriotten werd hij maandenlang gevangen gezet. Daarna maakte hij enige tijd deel uit van het Staatsbewind totdat op last van Napoleon het bestel werd omgegooid. Het boek leest als een roman en is gebaseerd op documenten van Bicker zelf: brieven, dagboeken, politieke aantekeningen, memoires en reisverslagen. Het is ook een beknopte geschiedenis van de Verlichting en de Franse en Bataafse revolutie

Veel valse hoop. De Jodenvervolging in Nederland 1940-1945

Katja Happe
G19-07
Atlas Contact 2018, 378 p.
  • E-book

In dit compacte, helder geschreven en alles omvattende boek, waarin de auteur de nieuwste inzichten heeft verwerkt, wordt de Jodenvervolging in ons land in een internationale context geplaatst. Volgens velen treedt de auteur hiermee in de voetsporen van Herzberg, Presser en De Jong. Het boek wordt gezien als het standaardwerk voor de komende jaren. De titel is de meest compact denkbare omschrijving van de tactiek van de Duitsers om zo veel mogelijk Joden in handen te krijgen.

Links genoemd in de leeswijzer

Het huis aan het meer. Éen huis. Vijf families. Honderd jaar Duitse geschiedenis

Thomas Harding
G19-08
Arbeiderspers 2017 ( 4e dr. ), 385 p.
  • E-book

Dit boek heeft terecht als ondertitel Eén huis. Vijf families. Honderd jaar Duitse geschiedenis. De schrijver beschrijft de lotgevallen van de steeds wisselende bewoners van een (zomer)huis aan de Gross Glienicker See vlakbij Berlijn. Zijn verhaal weerspiegelt de ‘grote’ Duitse geschiedenis van de twintigste eeuw: de ‘goede oude tijd’, de opkomst van de nazi’s, de Jodenvervolging, de oorlog, de DDR periode en de Duitse eenheid. We maken het mee door de ogen van gewone mensen die meegesleept werden door gebeurtenissen waar de meesten weinig greep op hadden. Het boek is voorzien van duidelijke stambomen, goede kaarten, plattegronden en foto’s.

Links genoemd in de leeswijzer

De revolutie die niet doorging. De tragedie van Troelstra - november 1918

Rob Hartmans
G20-13
Omniboek, 2018, 194 p.

Dit boek beschrijft de blunder van SDAP-leider Troelstra toen hij in november 1918 probeerde de macht te grijpen - hoewel andere partijleiders ertegen waren en de SDAP bij recente Kamerverkiezingen slechts 22 van de 100 zetels had behaald. Hij meende dat na het einde van de oorlog en het aftreden van de Duitse keizer in Nederland de tijd was gekomen voor een greep naar de macht van de arbeidersklasse. Zijn poging faalde jammerlijk door een tactisch optreden van de regering en omdat zijn aanhang niet revolutiebereid bleek. De apotheose was een massale manifestatie op het Malieveld waar de koningin triomfantelijk werd rondgereden. Troelstras optreden leidde er wel toe dat regering en parlement snel de 8-urige werkdag invoerden en andere progressieve sociale wetgeving!

Diocletianus. Tussen eenheid en versnippering

Olivier Hekster & Corjo Jansen (red.)
G20-14
Vantilt, 2018, 185 p.

Keizer Diocletianus (244-311) kwam aan de macht op het moment dat het Romeinse Rijk ten onder dreigde te gaan door interne twisten, oorlogen en economisch verval. Om dat tegen te gaan nam hij een reeks ingrijpende maatregelen op politiek, economisch en bestuurlijk gebied. Zo voerde hij een staatsstructuur in met vier keizers die regeerden in verschillende delen van het rijk. De macht raakte daardoor ook versnipperd. Tijdens zijn bewind vond de laatste systematische christenvervolging plaats. Aan bod komen verder zijn beeldvorming in antieke literaire bronnen en de keizerlijke beeldtaal op munten, reliëfs en standbeelden. De beschrijving van zijn bouwpolitiek, geïllustreerd met vele afbeel-dingen, nodigt uit tot een bezoek aan de restanten van de Thermen in Rome en zijn paleis in Split. Het boek bevat bijdragen van twaalf deskundigen en geeft daardoor een veelzijdig beeld van deze periode.

Ons gaat het in ieder geval nog goed. Een Nederlandse familie in Oost-Pruisen 1920 - 1946.

Ingrid Hoogendijk
G19-09
Thomas Rap 2018, 412 p.
  • E-book

De familie Hoogendijk vestigt zich in een zeer roerige periode in Duitsland. Uiteindelijk in een gebied ver weg van Nederland, Oost-Pruisen. Ze worden grootgrondbezitter en landgoedeigenaar. Het boek ontleent zijn kracht vooral aan de lange briefcitaten die de schrijfster – op knappe wijze -gebruikt. Het leven, denken en doen van de familie Hoogendijk in de jaren 1920 - 1946 krijgt daardoor een duidelijk beeld. Als lezer onderga je vooral vanaf eind 1944 de ondergang, de ellende, de rolwisseling dader/slachtoffer en de naakte strijd om het bestaan van het individu en zijn/haar gezin. Een zeer indrukwekkend verhaal. bronnen en foto’s.

Links genoemd in de leeswijzer

  • Recensie van Michel Krielaars in NRC van 5 juli 2018
  • Recensie van Monica Soeting in Trouw van 21 april 2018

Het proces tegen Hitler. De Bierkellerputsch en de opkomst van nazi-Duitsland

David King
G19-10
Prometheus 2017, 352 p.
  • E-book

Na een uitvoerige beschrijving van de hoofdrolspelers en hun motieven behandelt de schrijver het beruchte proces tegen Hitler wegens hoogverraad (de mislukte putsch van 9 november 1923) van dag tot dag met gebruikmaking van de getuigenverklaringen pro en contra de aangeklaagden en een nauwkeurige lezing van alle processtukken, de commentaren op het proces in de binnen- en buitenlandse pers en nooit eerder gepubliceerde bronnen. De auteur laat zien hoe een onbekende idealist tijdens en door het proces veranderde in een demagoog die de massamedia uitstekend wist te manipuleren.

Links genoemd in de leeswijzer

Oranje in revolutie en oorlog. Een Europese geschiedenis, 1772-1890

Jeroen Koch
G19-11
Boom 2018, 406 p.
  • E-book

Dit boek – oorspronkelijk bedoeld voor het Engelse taalgebied - is gebaseerd op de drie koningsbiografieën uit 2013, bouwt er op voort en voegt er nieuw verworven inzichten aan toe. Er is meer aandacht gekomen voor de internationale kaders van de gebeurtenissen waarbij Oranjevorsten betrokken raakten en er zijn hoofdstukken aan toegevoegd over de tijd vòòr Willem I en na Willem III. Bovendien wordt het functioneren van de Nederlandse vorsten geregeld vergeleken met het optreden van buitenlandse vorsten. Een aanrader voor wie de koningsbiografieën heeft gemist of voor wie ze te dik waren! (elk 700 blz.)

Links genoemd in de leeswijzer

De Wintertuin. Een Duitse familie in de lange twintigste eeuw

Jan Konst
G19-12
Balans 2018, 329 p.
  • E-book

In dit boek beschrijft de auteur de geschiedenis van zijn Duitse schoonfamilie vanaf 1871 tot en met de Wende. De auteur kon beschikken over het uitgebreide familiearchief dat lag opgeslagen in het huis van zijn schoonmoeder in Weinböhla (gelegen in de voormalige DDR). Dit maakte het mogelijk een uniek, persoonlijk en indringend beeld te schetsen van de lotgevallen van vier generaties van één familie tegen de achtergrond van 130 jaar Duitse geschiedenis. Hoe zag hun leven eruit tijdens het keizerrijk, de Eerste Wereldoorlog, de Hitlerjaren, de Tweede Wereldoorlog, de Russische bezetting, de DDR tijd en de Wende? De auteur neemt ons mee op zijn zoektocht naar de veelbewogen geschiedenis van de twintigste eeuw, beleefd door gewone mensen.

Links genoemd in de leeswijzer

  • Monica Soeting in Trouw van 21 april 2018
  • Maarten van Bracht op VPRO boeken op 29 mei 2018
  • Interview van Juurd Eijsvogel met de auteur in de NRC van 13 april 2018
  • Interview met Jan Konst van Sterre Lindhout in de Volkskrant van 25 mei 2018

De Opstand in de Nederlanden, 1568-1648. De Tachtigjarige Oorlog in woord en beeld

Anton van der Lem
G19-13
Vantilt 2013 ( 2e herz. dr. ), 213 p.

In een strikt chronologische volgorde behandelt de auteur het ontstaan, het verloop, de afloop en de gevolgen van de Opstand/Tachtigjarige Oorlog, niet alleen helder en duidelijk maar ook met enige historische distantie. Het boek is een herziene en bijgewerkte uitgave van een in 1995 verschenen editie. Om recht te doen aan de ondertitel is dit boek royaal voorzien van fraaie illustraties, waarvan vele in kleur. Het boek is bovendien voorzien van een uitvoerige jaartallenlijst.

Links genoemd in de leeswijzer

Katholiek in de Republiek. De belevings-wereld van een religieuze minderheid 1570-1750

Carolina Lenarduzzi
G20-15
Vantilt, 2019, 327 p.

In 1580 besloten de Staten-Generaal de katholieke eredienst te verbieden en de katholieke kerken te confisqueren. Priesters mochten niet langer missen opdragen en katholieken konden geen publieke ambten meer bekleden. Ze werden tweederangs burgers! Dit onderwerp komt in veel geschiedenisboeken aan de orde maar daar wordt weinig aandacht besteed aan de vraag hoe individuele katholiek toch het geloof kon blijven belijden (in 1650 was 30% van de bevolking nog katholiek). Aan de hand van kronieken, dagboeken, liederen en kleding bespreekt de schrijfster op verrassende wijze hoe men de achterstelling door de gereformeerden wist te weerstaan, hoezeer leken bijdroegen aan het voortbestaan van de kerk, terwijl ze een inkijkje geeft in de persoonlijke belevingswereld van de gewone katholiek.

Het visioen van Constantijn. Een gebeurtenis die de wereld veranderde

Jona Lendering & Vincent Hunink
G19-14
Omniboek 2018, 156 p.
  • E-book

Dit boek gaat niet alleen over het visioen van keizer Constantijn (280-337) en zijn bekering tot het christendom, het geeft ook een kijkje in de ‘keuken’ van de historicus. Waarop baseert de historicus zijn verhaal, over welke bronnen beschikt hij en hoe gaat hij daarmee om? Een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in de laat Romeinse geschiedenis en tegelijkertijd inzicht wil krijgen in de totstandkoming van een historisch werk.

Links genoemd in de leeswijzer

  • Recensie van Sam Janse in Trouw op 7 juli 2018
  • Recensie van Joost Vermeulen in NRC van 21 september 2018

De Russische soldaat die de opstand van Sobibor leidde

Selma Leyesdorff
G19-15
Prometheus 2018, 298 p.

Lange tijd was de naam Sobibor in Nederland nagenoeg onbekend. Dit ondanks het feit dat 35.000 Nederlandse Joden (is 1/3 van alle slachtoffers!) in dat kamp werden vermoord. Door het overlijden van Selma Wijnberg (4 dec. 2018) is Sobibor weer volop in de aandacht gekomen. Op 14 oktober 1943 leidde Aleksandr ‘Sasha' Pechersky een massale ontsnapping uit het vernietigingskamp Sobibor in Polen, de enige succesvolle opstand van gevangenen in de Tweede Wereldoorlog. Maar toch kreeg Pechersky hiervoor later nooit de publiekelijke erkenning die hij verdiende. De auteur beschrijft gedetailleerd de gruwelijke behandeling die de Joden, maar ook de Russische krijgsgevangenen (al dan niet van Joodse afkomst) en gewone burgers in Oost-Europa ondergingen. Selma Leydesdorff biedt een fascinerend inzicht in een cruciale periode in de geschiedenis. Haar soms ontluisterende verhaal benadrukt dat de Joden niet passief waren tegenover het Duitse geweld. Daarom is het verhaal van Pechersky belangrijk om te vertellen. Een bijzondere biografie van een vergeten held, gebaseerd op niet eerder gebruikte documenten en interviews met ooggetuigen.

Links genoemd in de leeswijzer

  • Recensie van Wesley Dankers op de website go2war2.nl op 28 oktober 2018
  • Een recensie op Hebban van een onbekende auteur
  • Recensie van Pieter van Os in de NRC van 7 december 2018
  • Ingekorte versie van de door de auteur op 20 oktober 2013 gehouden herdenkingstoespraak over Sobibor
  • Website van de stichting Sobibor met alle verhalen over Sobibor en de opstand
  • Artikel over Selma Wijnberg in Trouw van 5 december 2018
  • Artikel over Selma Wijnberg in de Volkskrant van 6 december 2018
  • Artikel over Selma Wijnberg in de Volkskrant van 8 december 2018

Gemmeker. Commandant van Westerbork

Ad van Liempt
G20-16
Balans, 2019, 338 p.

In de van hem bekende boeiende schrijfstijl schreef Van Liempt een indringende biografie van Albert Konrad Gemmeker, de voorbeeldige, altijd gehoorzame, plichtsgetrouwe ambtenaar die als commandant van het kamp Westerbork verantwoordelijk was voor de deportaties naar de vernietigingskampen in het oosten van tienduizenden Nederlandse Joden, voor wie hij naar eigen zeggen goed zorgde, o.a. door verbeteringen door te voeren in hun leefomstandigheden in het kamp, door te zorgen voor sport en ontspanning, cabaret- en theatervoorstellingen en voor een goed geoutilleerd ziekenhuis, maar die hij ook onverbiddelijk naar het oosten stuurde wanneer het bevel daartoe kwam. Hij heeft altijd volgehouden niets te hebben geweten over het lot van de weggevoerde Joden, maar Van Liempt weet, zich baserend op vele getuigenverklaringen, zeer aannemelijk te maken dat Gemmeker wel degelijk wist van hun lot.

De Bourgondiërs. Aartsvaders van de Lage Landen

Bart van Loo
G20-17
Bezige Bij, 2019, 517 p.

In meeslepende, bloemrijke stijl en met gevoel voor detail vertelt de auteur hoe aan het eind van de middeleeuwen de Bourgondische hertogen met huwelijken en geweld de Nederlanden aan hun rijk toevoegden en met bestuurlijke middelen samensmolten tot een geheel. Het is een verhaal over list, moord en bedrog, rivaliteit en overmoed, goed krijgsheerschap en dom falen, verstandige politiek en brute machtsuitoefening, vroomheid en overdadige feesten, vorstelijke ambitie en machtige steden. Aan de hand van afbeeldingen wordt ook ingegaan op de prachtige kunstwerken van onder meer Sluter, Van Eyck en Van der Weyden, voor wie de hertogen optraden als mecenas.

Vredestichters. De verdragen van Versailles en Parijs. 1919

Margaret MacMillan
G20-18
Omniboek, 2019, 585 p.

De verfrissende hoofdgedachte van dit boek: de vredes van Versailles en andere Parijse voorsteden zijn niet de hoofdoorzaak van de Tweede Wereldoorlog. Dat levert een zeer leesbaar, fascinerend verhaal op. De hoofdpersonen: Wilson, Lloyd George, Clemenceau en Orlando worden met hun politieke en persoonlijke sterke en zwakke kanten zeer levendig neergezet. De chaos waarin de vredes tot stand komen wordt, smeuïg, tussen de gebeurtenissen door gevlochten. Geen droge opsomming van zaken, maar een zeer ingeleefd verhaal over hoop, vernieuwing, falen en verwarring. De verhalen over het politieke gekonkel om vooral eigen voordeel binnen te halen zijn zeer fascinerend. Het ongekende "witte" superioriteitsgevoel, de enorme onkunde en gebrek aan kennis over landen en volken bij de hoofdrolspelers slaan de lezer regelmatig met verbijstering. De auteur slaagt erin om haar conclusie goed te onderbouwen en

Grote verwachtingen. In Europa 1999 - 2019

Geert Mak
G20-19
Atlas Contact, 2019, 528 p.

Dit boek is een vervolg op het succesvolle In Europa. Reizen door de twintigste eeuw uit 2004 van dezelfde auteur. De aanpak is hetzelfde als destijds: hij geeft knappe beschrijvingen en analyses die hij combineert met boeiende interviews en sfeerschetsen. Het grote verschil is dat het vorige boek afsloot met een uitgesproken optimistische visie op de toekomst, terwijl in dit boek een bezorgde stemming overheerst. Het is alsof de auteur diep is teleurgesteld door wat er is gebeurd met zijn geliefde Europa en dat hij soms zijn hart vasthoudt voor wat er voor ons ligt. Maar waar het vorige boek wellicht te zelfvoldaan en optimistisch was, is het in dit boek niet allemaal kommer en kwel, want de gebeurtenissen en de analyses laten voldoende aanzetten zien voor een keer ten goede. Bovendien besef je dat door de grote veranderingen van de huidige tijd veel mensen zich onzeker voelen en positieve trends vaak lang verborgen blijven. Kortom, het boek geeft volop stof om over na te denken en te discussiëren. Het is vlot geschreven en uitermate leesbaar.

Nobel streven. Het onwaarschijnlijke maar waargebeurde verhaal van ridder Jan van Brederode

Frits van Oostrom
G19-16
Prometheus 2017, 364 p.
  • E-book

In dit boek beschrijft de auteur in fraaie stijl en met een verbluffende hoeveelheid details het avontuurlijke leven van de edelman Jan van Brederode (ca. 1372-1415). Hij nam deel aan grafelijke expedities naar Friesland en ging op pelgrimsreis naar Ierland. Wegens schulden trad hij in bij een klooster, net als zijn vrouw. Daar ontpopte hij zich als een begenadigd vertaler van een vroom Frans boek. Toen een erfenis gloorde, verliet hij het klooster en probeerde tevergeefs zijn vrouw uit haar klooster te ontvoeren. Na verlies van zijn status en rijkdom sneuvelde hij roemloos als huurling op het slagveld bij Azincourt. Dit alles speelt zich af tegen de achtergrond van de hectiek van het gebeuren in het graafschap Holland rond 1400. Het boek werd in 2018 bekroond met de Libris geschiedenisprijs.

Links genoemd in de leeswijzer

  • Aantekeningen en literatuur van de auteur en links naar een groot aantal recensies
  • Recensie van R.P. de Graaf in het Reformatorisch Dagblad van 10 oktober 2017
  • Recensie van Eric Palmen op Biografieportaal op 23 oktober 2017
  • Recensie van Jona Lendering op zijn weblog Mainzer Beobachter op 6 november 2017

Het verloren koninkrijk. De geschiedenis van Rusland van 1470 tot heden

Serhii Plokhy
G19-17
Unieboek / Het Spectrum 2017, 457 p.
  • E-book

Het verloren koninkrijk is een uitstekend boek voor de geïnteresseerde lezer. Dit boek geeft een uitleg van de aanhoudende drang van de tsaren en de Sovjet Unie tot expansie. Het geeft interessante antwoorden op identiteits- en natievorming. Het boek is vooral geschreven vanuit het perspectief van Oekraïne met een licht provocerende ondertoon. Deze manier van schrijven, vanuit een duidelijk Oekraïens standpunt, maakt het lezen boeiend. Het boek wil een duidelijk antwoord zijn op de politiek van Poetin. De auteur betoogt dat in het najagen van een mythe Rusland de weg naar een modern staatswezen is kwijtgeraakt en zo zelf een “Verloren Koninkrijk” is geworden. De schrijver toont overtuigend aan dat die politiek berust op een uitgevonden en moeizaam in stand gehouden mythe.

Links genoemd in de leeswijzer

De sigarenfabriek van Isay Rottenberg. De verborgen geschiedenis van een joodse Amsterdammer in nazi

Hella en Sandra Rottenberg
G19-18
Atlas Contact 2017, 254 p.
  • E-book

De nichtjes Rottenberg beschrijven de speurtocht die zij ondernamen naar het verhaal dat hun joodse grootvader vanaf 1933 strijd voerde tegen de nazi’s om te voorkomen dat zij zijn Duitse sigarenfabriek in handen zouden krijgen. Het is een enerverend en aangrijpend verslag – door het verloop van de speurtocht maar vooral door de schokkende belevenissen van grootvader. Zij ontdekken hoe hij de fanatieke nazi’s te slim af was, waarop ze hem in de gevangenis gooiden en na zijn vrijlating met grote volharding tot in 1938 in Duitsland rechtszaken voerde. Het boek stond in 2017 op de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs.

Links genoemd in de leeswijzer

De strafkolonie. Verzedelijken en beschaven in de Koloniën van Weldadigheid, 1818-1859

Wil Schackmann
G19-19
Atlas Contact 2018, 319 p.
  • E-book

Dit is het vierde en laatste boek van de serie die Schackmann schreef over de activiteiten van de Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord en Veenhuizen. In dit laatste deel gaat het vooral over de strafkolonie die werd gevestigd in de Ommerschans en waar veel kolonisten korte of langere tijd verbleven. Het boek is geschreven op de zo langzamerhand van hem bekende humoristische wijze.

Links genoemd in de leeswijzer

1918 Het jaar van de dageraad

Daniel Schönpflug
G19-20
De Bezige Bij 2017, 304 p.
  • E-book

In de vorm van collages geeft de auteur in boeiende stijl weer hoe een twintigtal personen de jaren rond 1918 hebben beleefd, zich hebben herinnerd, geduid en vanuit hun persoonlijke optiek hebben beschreven. Aan het woord komen bekende en minder bekende personen, politici, militairen, kunstenaars, schrijvers, vrijheidsstrijders, idealisten en teleurgestelden. Hun persoonlijke visie op de gebeurtenissen is ontleend aan hun zelfportretten in autobiografieën, memoires, dagboeken en brieven, omlijst door feitelijke gegevens.
 
Links genoemd in de leeswijzer

  • Meer informatie over de auteur
  • Beluister het gedicht ‘In Flanders fields’ van John McCrae op YouTube (4:58 min. -7:38 min.)
  • Wim Berkelaar op de website van NRC/Handelsblad op 5 januari 2018
  • Co Welgraven op de website van Trouw op 1 januari 2018

De kolonieman. Johannes van den Bosch. 1780-1844 - volksverheffer in naam van de koning

Angelie Sens
G20-20
Balans, 2019, 477 p.

Johannes van den Bosch zal bij velen bekend zijn als de stichter van de Maatschappij van Weldadigheid die op de Drentse hei koloniën stichtte, maar de man was zoveel meer. Hij was zeer overtuigd van zijn eigen gelijk en van de maakbaarheid van mens en samenleving. Hij was ook een visionaire militair, bestuurder econoom en staatsman waarbij al zijn activiteiten waren gericht op de economische en sociale verheffing van de mensen die onder zijn gezag vielen. Tijdens zijn leven vielen hem verschillende kwalificaties ten deel, van utopisch socialist tot kille, ongeduldige manager die als een soort Macher de bevelen van de koning stipt en nauwgezet uitvoerde. In deze prettig leesbare, goed geschreven fascinerende biografie beschrijft der auteur de verschillende bezigheden van haar hoofd-persoon, onderzoekt de diverse kwalificaties en de reputatie van Van den Bosch, nuanceert waar nodig en laat het eindoordeel over aan de lezer.

Lied der Revolutie. Geschiedenis van de Amerikaanse Vrijheid.

Russell Shorto
G19-21
Ambo / Anthos 2017, 516 p.
  • E-book

De auteur is bekend door zijn boek over de Nederlandse invloed op de vroege geschiedenis van New York. Ditmaal beschrijft hij over de Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog aan de hand van biografieën van mensen die leefden in die tijd. Soms in een hoofdrol, zoals George Washington en de Britse minister die zijn grote tegenstander was, maar ook over de bewogen levens van een negerslaaf, een Indianen opperhoofd, een eigenzinnige politicus van Hollandse afkomst en een geëmancipeerde vrouw. Zij streefden naar een onafhankelijkheid die afweek van waar Washington en zijn soldaten voor vochten. De New York Times: “The intertwined stories of Revolution Song give a sense of how far-reaching the War of Indepence was”.

Links genoemd in de leeswijzer

Brutus. De nobele samenzweerder

Kathryn Tempest
G20-21
Omniboek, 2019, 296 p.

De naam Marcus Brutus is in de geschiedschrijving en de literatuur voor altijd verbonden met die van Julius Caesar en met de moordaanslag op Caesar op 15 maart 44 v. Chr. Zelfstandige biografische studies over Brutus zijn dan ook schaars. In dit boek gaat de auteur na hoe Brutus leven vanaf de oudheid tot vandaag is vastgelegd. Alleen een grondige analyse van bronnen en literatuur stelt ons in staat te begrijpen wie Brutus was en waarom hij deed wat hij deed. Kathryn Tempest bespreekt in dit boek op voorbeeldige wijze hoe Brutus Brutus werd maar ook hoe zijn nagedachtenis door de moord is bepaald. Hoe zag Brutus zichzelf en hoe zagen tijdgenoten hem? Hoe oordeelde het nageslacht? Was hij de nobelste Romein van allen, zoals Shakespeare meende, of een laaghartige moordenaar die zijn vriend en beschermer verraadde? De schrijfster wekt niet alleen de historische Brutus tot leven maar confronteert ons ook met enkele filosofische vragen waarvan de meest intrigerende misschien wel deze is: hoe rechtvaardig is het een tiran te doden. Een boek dat aan het denken zet.

De zaak Oldenbarnevelt. Val, proces en executie

Wilfried Uitterhoeve
G20-22
Vantilt, 2019, 196 p.

Op 13 mei 1619 werd Johan van Oldenbarnevelt, eens de machtigste man in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, op het Binnenhof onthoofd. Op het schavot zou hij gezegd hebben: Is dit voor mijn getrouwe dienst gedurende 40 jaar? Hoewel straten en pleinen naar hem vernoemd zijn, weten veel Nederlanders niet precies wie hij was en welke rol hij gespeeld heeft. In dit rijk geïllustreerde boek gaat de schrijver uitvoerig in op het proces, het vonnis en de verhouding tussen Oldenbarnevelt en Maurits.