Keuzelijst klassiekers, aanvulling 2020-2021

Printversie

Klik hier voor de printversie van de keuzelijst.

Als Beale Street kon praten

James Baldwin
K19-01
De Geus, 2018, 320 p.
  • E-book

Oorspronkelijke titel: If Beale street could talk. Voor het eerst uitgegeven in 1974.

Clementine (Tish) en Alonzo ( Fonny) wonen in Harlem en zijn al vanaf hun vroege schooljaren bevriend. Wanneer Tish 19 is en Fonny 22 worden ze zich ervan bewust, dat ze meer zijn dan vrienden, ze worden verliefd en willen gaan trouwen, hoewel hij als aankomend beeldhouwer niet genoeg verdient. Bij het zoeken van een huis doen ze boodschappen en Tish wordt in een groentewinkel betast door een blanke junk. Fonny slaat hem neer. Een politieagent wil hem arresteren, maar de Italiaanse verkoopster neemt het voor Fonny op. Nu weten allen, dat het niet hierbij blijft. Het is een boek van loyaliteit, liefde en racisme, hoop en wanhoop. Een melancholiek, tot nadenken stemmende roman, die voor velen de vraag oproept hoe actueel dit onderwerp nog is.

Een van de boeken die recent verfilmd zijn en misschien daardoor ook een mogelijkheid voor een leesgroep om beide te bespreken… de film en het boek…

Links genoemd in de leeswijzer:

* https://www.youtube.com/watch?v=MKnAub5-LNE)
* https://www.nrc.nl/nieuws/2018/10/25/die-man-op-de-foto-ben-ik-niet-a2752762
* https://www.groene.nl/artikel/hoe-je-te-gedragen
* https://www.trouw.nl/cultuur-media/is-liefde-niet-belangrijker-dan-huidskleur~be35146d/

Alice in Wonderland

Lewis Carroll
K20-01
Uitgeverij Gottmer, 108 p.

Als Alice op een bloedhete zomerdag opeens een wit konijn ziet langskomen, is dat het begin van een wonderlijk avontuur. Ze achtervolgt het konijn, valt in een schacht en komt terecht in een bijzondere droomwereld. Alice ontmoet wonderlijke figuren, zoals de Kollumer kat, de Hoedenmaker, de Rups, die heel groot lijkt omdat zij zelf heel klein is, en natuurlijk de koningin, die het liefst ieders kop eraf hakt. Alice in Wonderland is een echte klassieker. Oorspronkelijk vertelde Carroll het verhaal tijdens een boottochtje aan Alice Liddel, het dochtertje van een kennis. Dit zou de indruk kunnen wekken dat het hier om een kinderboek gaat. Maar "Alice" is veel meer dan dat. In de loop der jaren is het verhaal op allerlei manieren geïnterpreteerd. Er zouden Freudiaanse aspecten zijn, metafysische, feministische, taal filosofische. Het werk zou Victoriaanse normen en waarden aan de kaak stellen. Het werd zelfs een cultboek voor hippies. Kortom, hier valt heel wat te ontdekken!

Kroniek van de familie Wapshot

John Cheever
K20-02
Uitgeverij Van Gennep B.V., 333 p.

In een fictief havenstadje St. Botolphs woont de familie Wapshot. Vader Leander heeft een boot, die de bron van inkomsten van de familie vormt, maar het loopt niet best. Er zijn twee zoons, Moses en Coverly, die gestimuleerd worden om hun geluk in de grote stad, New York of Washington te zoeken. Een rijke nicht Honora heeft bepaald dat deze twee neven pas haar erfenis krijgen als ze trouwen en een zoon hebben gekregen. Daarmee is deze nicht een voortdurend aanwezig personage met grote invloed. Enerzijds wordt de teloorgang van Leander en zijn leven op de boot beschreven, anderzijds de toekomstplannen en ontwikkelingen van de beide zoons. Daaromheen cirkelen nog allerlei boeiende figuren. Een boek om met een voorzichtige glimlach te lezen. De stijl van Cheever is even wennen, tegelijkertijd is het genieten van een bijzonder familieverhaal met hier en daar hilarische momenten.

In ongenade ( Disgrace )

J.M. Coetzee
K20-04
Uitgeverij Ambo/Anthos, 256 p.

n ongenade speelt zich af in Zuid-Afrika waar David Lurie hoogleraar is aan de universiteit van Kaapstad en na een schandaal wordt ontslagen. Hij trekt in bij zijn dochter Lucie die een boerderij (plaas) heeft op het platteland van Zuid-Afrika. Hier vindt een overval met grof geweld en een verkrachting plaats. Lurie moet aanzien dat zijn dochter andere keuzes maakt in haar leven dan hij zelf wenselijk acht, maar leert haar los te laten. Dat alles tegen de achtergrond van een nieuwe natie, die na het afschaffen van de Apartheid en na de waarheids- en verzoenings- commissies zichzelf moet uitvinden en definiëren. Het omschakelingsproces voor zowel de blanke als de gekleurde bevolking speelt constant op de achtergrond. In ongenade is een boeiend boek dat kwesties aan de orde stelt als de verhouding zwart-wit in het Zuid-Afrika van na de Apartheid, mannelijk machtsmisbruik en de verhouding vader-dochter. De roman dwingt de lezer tot stellingname.

Eline Vere

Louis Couperus
K20-05
Uitgeverij L.J. Veen Klassiek, 568 p.

In december 1888 gonsde het in de Haagse paardentram van de geruchten: "Heb je het al gehoord? Eline is dood". Men wees elkaar op het Bezuidenhout, het pension aan waar ze zou zijn gestorven. Zó levend kan een romanpersonage worden. De Eline om wie het gaat is natuurlijk Eline Vere, geboren in de geest van Couperus. Een jonge vrouw uit de Haagse elite. De wereld ligt voor haar open, maar leven valt haar zwaar, te zwaar. Uiteindelijk vernemen de lezers van het feuilleton in het Haagse dagblad Het Vaderland, waarin de geschiedenis van Eline vanaf 17 juni verscheen, in december haar tragische einde. Eline wordt door Couperus in zijn bloemrijke stijl tot leven gebracht. Met een scherp oog voor detail toont hij ons het Den Haag van de late negentiende eeuw, het leven van de kapitaalkrachtige bourgeoisie, met haar coterietjes, roddels, klassenbewustzijn. Al bestaat Couperus wereld als zodanig niet meer, "Elines" zijn er nog steeds. Vanwege het tijdsbeeld en het herkenbare romanpersonage Eline, is dit boek nog altijd in staat de lezer te boeien.

De tienduizend dingen

Maria Dermout
K19-02
Querido, 2016 (1e druk 1955), 254 p.
  • E-book

Voor het eerst uitgegeven in 1955.

Mevrouw Felicia van Kleyntjes woont in een vervallen specerijentuin op een eiland in de Molukken (voormalig Nederlands-Indië), eerste decennia twintigste eeuw. Er is sprake van een overweldigende natuur, met prachtige baaien. Zij leeft eerst als kind bij haar grootmoeder, een wereld vol bijzondere mensen, gebeurtenissen en geheimen. Later reist zij naar Europa, en komt na jaren weer terug met haar zoontje. Haar zoon sterft als officier een gewelddadige dood tijdens een expeditie. Er zijn op het eiland meer verhalen bekend over mensen met een gewelddadig levenseinde. Verschillen in leven en zienswijzen van mensen uit oost en west worden daarbij beschreven.
Aan het eind van het boek kijkt mevrouw van Kleyntjes – bij het herdenken van haar zoon – terug op alle doden, haar leven en herinneringen. De onderlinge samenhang van alles wordt haar dan duidelijk. Zo komt zij tot aanvaarding en kan zij proberen verder te leven.

Dit boek heeft door de taoïstische thematiek een bijzondere gelaagdheid, hetgeen een extra dimensie bij de bespreking kan zijn.

Links genoemd in de leeswijzer:
*  
https://www.literatuurgeschiedenis.nl
*  https://www.dbnl.org/tekst/_ind004198601_01/_ind004198601_01_0012.php
*  https://mariadermout.wordpress.com/over-maria-dermout/
*  http://www.schrijversinfo.nl/dermoutmaria.html
*  https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=derm001
*  http://www.dbnl.org/tekst/_ind004198601_01_0012.php

Heer van de vliegen ( Lord of the flies )

William Golding
K20-06
Uitgeverij L.J. Veen Klassiek, 240 p.

Een groep jongens, op de vlucht voor een atoombom op Londen, strandt op een onbewoond eiland, een paradijs met genoeg eten en drinken en zonder volwassenen om ze op de vingers te tikken. Wat gebeurt er dan? De ontwikkelingen komen helemaal voort uit de keuzes en conflicterende persoonlijkheden van de jongens. Kleine haperingen in hun samenwerking groeien uit tot desastreuze tegenstellingen. William Golding had geen optimistische kijk op de menselijke inborst en dat maakt hij hier op indringende wijze duidelijk. Het boek leverde hem uiteindelijk een Nobelprijs op. Het is twee keer verfilmd, figureert op veel lijstjes van de 100 beste boeken en blijft actueel: de invloed van regels en opvoeding op onze samenleving. Het beschrijft welke gevolgen het wegvallen van normen en waarden kunnen hebben en hoe dun ons laagje beschaving is. Het zou gisteren geschreven kunnen zijn.

De blikken trom ( Die Blechtrommel )

Günter Grass
K20-07
Uitgeverij J.M. Meulenhoff, 667 p.

De blikken trom is de debuutroman uit 1959 van Günter Grass en inmiddels uitgegroeid tot een van de grote klassiekers van de twintigste eeuw. Hoofdpersoon van deze schelmenroman is Oskar, een jongetje dat op zijn derde een blikken trom krijgt, ophoudt met groeien en de wereld van onder af observeert. Hij wandelt trommelend door het leven, door het Derde Rijk, door de oorlogsjaren, door het Wirtschaftswunder. Hij slaat zich door allerlei baantjes, wordt zelfs van een moord verdacht. Maar wanneer de echte dader wordt gevonden, vreest Oskar dat hij ontslagen wordt uit het rustige gekkenhuis waar hij zijn levensverhaal schrijft. Het is tijd om op te groeien. De blikken trom is, behalve een bekroonde film uit 1979, een meesterwerk op de grens van het magisch realisme, dat een barokke, kritische kijk geeft op de maatschappij en in 1999 verkozen werd bij de beste 10 Duitstalige romans uit de 20e eeuw. Een vrolijk, af en toe scabreus, kritisch commentaar op de (Duitse) samenleving in en vlak na WW2. Meer dan 660 paginas om achter elkaar uit te lezen!

Voor wie de klok luidt

Ernest Hemingway
K19-03
L.J. Veen Klassiek, V.S., 576 p.

Oorspronkelijke titel: For whom the bell tolls. Voor het eerst uitgegeven in 1940.

Robert Jordan meldt zich vrijwillig om in de Spaanse Burgeroorlog aan de zijde van de republikeinen te vechten tegen de fascisten. Hij sluit zich aan bij de groep van Pablo, die eigenlijk wordt geleid door diens vrouw Pilar. Ook ontmoet hij de jonge Maria, die haar ouders in de oorlog verloor en verkracht werd. Hun ontroerende liefdesgeschiedenis is in het verhaal verweven.

Hemingway wist waarover hij schreef: als journalist bezocht hij Spanje tijdens de burgeroorlog. In Voor wie de klok luidt staat verbondenheid voorop: als collectief bereik je meer dan als individu. Het gebrek aan toekomst zet alles in deze roman op scherp. Drie dagen beslaat het verhaal, maar een wereld aan vragen en twijfels over thema’s die universeel en tijdloos zijn.

Links genoemd in de leeswijzer:

*
 https://www.philiprothsociety.org/

Het jachtgeweer

Yasushi Inoue
K20-08
Uitgeverij Bananafish, 80 p.

In deze novelle, een raamvertelling, raakt de naamloze verteller betrokken bij het leven van ene meneer Misugi doordat hij een gedicht instuurt voor een tijdschrift. De dichter krijgt een reactie van Misugi die hem drie door vrouwen geschreven brieven stuurt. De eerste is van de dochter van Mitsugis maîtresse die vertelt hoezeer zij van hem walgt. De tweede is van de bedrogen echtgenote, die uitlegt dat ze op de hoogte was van zijn bedrog en echtscheiding voorstelt. De laatste brief is van Saiko, de maîtresse, geschreven vlak voor haar zelfgekozen dood. Voor haar was hun verhouding pure zonde. Na het lezen staart de verteller " .....leunend op het raamkozijn zonder enige reden de duisternis in." Inoue is erin geslaagd elke vrouw haar eigen taal te geven en laat de lezers peinzen over de onkenbare gevoelswereld van de ander. Een Japans juweeltje, fijnzinnig en trefzeker van taal.

Riskante relaties ( Les Liaisons dangereuses )

Choderlos de Laclos
K20-03
Uitgeverij De Arbeiderspers, 459 p.

Deze briefwisselingsroman van Choderlos de Laclos mag met recht een klassieker worden genoemd. Het werk verscheen in 1782 en veroorzaakte veel opschudding. Talloos zijn de bewerkingen voor film en toneel die daarna zijn verschenen. In 2019 nog heeft OPERA2DAY in samenwerking met de Nederlandse Bachvereniging een "nieuwe" barokopera opgevoerd, met muziek van Vivaldi en een libretto geïnspireerd op Les liaisons dangereuses. Het draait in dit verhaal om Marquise de Merteuil en Vicomte de Valmont, libertijnen en sluwe verleiders. Als Marquise de Merteuil Valmont uitdaagt om de deugdzame Présidente de Tourvel te verleiden, gaat deze daar graag op in. Wat volgt is een geschiedenis van wrede intriges, manipulatie en machtsspelletjes, uitmondend in de ondergang van alle hoofdpersonen. Voor de moderne lezer, die geconfronteerd wordt met bewegingen als #MeToo, is deze machtsstrijd nog steeds fascinerend.

De vulkaan

Klaus Mann
K19-05
Querido, 544 p.
  • E-book

Voor het eerst uitgegeven in 1939.

Een paar weken voor het begin van de Tweede Wereldoorlog verscheen in Amsterdam een roman over een groep Duitse vluchtelingen in Parijs. Klaus Mann beschrijft de levens van enkele emigranten, gevlucht voor het nationaalsocialisme. Ze wonen zowel in Amsterdam, als Praag en Zürich, maar voornamelijk in Parijs. De levensverhalen zijn verschillend, de ervaringen en emoties gaan alle kanten op: soms is er angst en ontzetting, dan weer is er medelijden en of hoop. De een heeft voortdurend heimwee, een ander gaat aan hulpeloosheid ten onder, een derde raakt aan de drugs. Zeker heeft Klaus Mann deze ervaringen gedeeld met zijn vrienden, maar bij het uitkomen van het boek wisten hij en zijn tijdgenoten nog niet dat de oorlog waar ze bang voor waren, echt zou komen. Wij weten, bijna tachtig jaar later, dat die ‘vulkaan’ inderdaad uitgebroken is. Volgens velen, inclusief zijn beroemde vader, het beste boek van Klaus Mann.

Links genoemd in de leeswijzer:

*  https://www.dbnl.org/tekst

Portnoys klacht

Philip Roth
K19-06
De Bezige Bij, V.S., 288 p.
  • E-book

Oorspronkelijke titel: Portnoys complaint. Voor het eerst uitgegeven in 1969.

In een lange monoloog tegen zijn psychiater uit Alexander Portnoy zijn ongenoegen over de wereld, met name de joodse wereld van zijn jeugd en de dominante rol van zijn moeder. Zonder een blad voor de mond te nemen biecht hij zijn seksuele escapades op, zich afvragend waarom hij zich toch zo schuldig voelt over zijn onbedwingbare behoefte aan seks.
Dit boek leverde Philip Roth internationale roem maar ook verguizing vanuit joodse en feministische hoek. De gedetailleerd beschreven masturbatiescènes waren in de jaren zestig schokkend, maar ook vandaag de dag valt er over deze roman veel te bespreken. Hoe lezen we dit in het #Me Too-tijdperk? En gaat het eigenlijk over seks, over de joodse identiteit of over ras in de breedste zin van het woord?
Portnoy is aan het eind van de roman uitgeraasd, maar over deze roman is het laatste woord nog niet gezegd.

Links genoemd in de leeswijzer:

*  
https://www.philiprothsociety.org/
*  https://www.vpro.nl/speel~WO_VPRO_043849~michaël-zeeman-in-gesprek-met-philip-roth-op-afstand-philip-roth-in-gesprek-met-michaël-zeeman~.html
*  https://www.nrc.nl/nieuws/1995/12/15/portnoys-portnoy-25-jaar-portnoys-complaint-7292217-a688469
*  https://www.nrc.nl/nieuws/2018/05/24/roth-en-de-psychiater-op-de-vuist-met-freud-a1604127
*  https://www.groene.nl/artikel/philip-roth-een-brave-stoute-jongen
*  https://www.groene.nl/artikel/ikey-mikey-jake-and-sam-we-re-the-boys-who-eat-no-ham
*  https://www.groene.nl/artikel/het-masker-van-philip-roth

De vanger in het graan

J.D. Salinger
K19-07
De Bezige Bij, V.S., 208 p.

Oorspronkelijke titel: The catcher in the rye. Voor het eerst uitgegeven in 1951.

Holden Caulfield is 16 jaar en net van school gestuurd. Voor de zoveelste keer, wegens wanprestatie. Over een paar dagen begint de kerstvakantie. Zijn ouders zijn nog niet op de hoogte en hij laat ze liever nog even in de waan dat het goed met hem gaat. Maar op school blijven, waar hij een kamer deelt met Stradlater, wil hij niet. Daarvan wordt hij “zo depressief als de pest”. Hij telt zijn geld en besluit naar New York te gaan, waar hij is opgegroeid en zijn ouders en 10-jarig zusje Phoebe nog steeds wonen. Daar brengt hij een paar dagen en nachten door, in hotels, bars een nachtclub en Central Park. Hij heeft vluchtige ontmoetingen, maar wil eigenlijk alleen maar praten met Phoebe.
Af en toe vangt de lezer, die in het hoofd van Holden zit, een glimp op van zijn verleden, wanneer er herinneringen opduiken in de voortdurende stroom van gedachten en gevoelens die hem beheerst. Soms is het verhaal komisch, soms triest vanwege de diepe eenzaamheid die eruit spreekt.

Niet voor niets wordt deze roman van Salinger nog steeds door velen bewonderd en beschouwd als de belangrijkste coming of age roman van de twintigste eeuw.

Links genoemd in de leeswijzer:

*  http://www.robertburnsfederation.com/
*  https://nl.wikipedia.org/wiki/j.d.salinger
*  https://www.groene.nl/artikel/over-the-catcher-in-the-rye
*  https://www.nrc.nl>nieuws>2010/01/29/jd-salinger-wilde-vergeten-worden
*  https://www.newyorker.com/magazine/1951/08/11/the-vision-of-the-innocent

De druiven der gramschap

John Steinbeck
K19-08
L.J. Veen Klassiek, 603 p.
  • E-book

Oorspronkelijke titel: The grapes of wrath. Voor het eerst uitgege ven in 1939.

We volgen de familie Joad uit Oklahoma, kleine pachtboeren die verdreven worden door hun landeigenaren, die met steun van de banken, dit land in grote katoenvelden gaan omzetten.
De Joads trekken, door strooibiljetten gelokt, samen met honderdduizenden naar het paradijs Californië, waar druivenpluk wacht op de landverhuizers. Ze vertrekken met een gammele vrachtauto, waarop familie en vrienden een plek vinden op hun reis over de bekende Route 66, richting het westen. Het beloofde land blijkt een hel. Ondanks de beschreven ellende heeft het verhaal een positieve grondtoon, verwoord door diverse personages; de klasse van Steinbeck! Actueel is de roman nog steeds, overal ter wereld volharden mensen, ondanks tegenslag, in hun streven naar een beter leven.

Het boek behoort tot de canon van de Amerikaanse literatuur.

Links uit de leeswijzer:

*  https://www.knack.be/nieuws/tag/john-steinbeck-2166.html
*  https://www.karlbarth.nl/steinbeck-grapes-kerk/
*  https://www.groene.nl/artikel/het-paradijs-was-een-hel
*  https://www.trouw.nl/nieuws/nogmaals-de-druiven-der-gramschap~bc7ac17a/
*  https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/301141
*  http://sits.sjsu.edu/curriculum-resources/the-grapes-of-wrath/critical-reception/
*  https://nl.wikipedia.org/wiki/John_Steinbeck#Bibliografie
*  https://www.sparknotes.com/lit/grapesofwrath/
*  https://www.cliffsnotes.com/literature/g/the-grapes-of-wrath/about-the-grapes-of-wrath
*  https://www.nationalgeographic.org/news/grapes-wrath/
*  https://allthatsinteresting.com/dust-bowl-pictures
*  https://www.loc.gov/item/ihas.200197402/


 

Vaders en zonen

Ivan Toergenjev
K19-09
Van Oorschot, Amsterdam, 198 p.
  • E-book

Voor het eerst uitgegeven in 1862.

Rusland, 1859. Arkadi Kirsanov, zoon van een adellijk landheer studeerde in Sint Petersburg. In de zomervakantie reist hij naar huis samen met een studievriend Jevgeni Bazarov. Hoewel Arkadi’s vader, Nikolaj Kirsanov zich bezighoudt met landhervormingen en de bedoeling heeft het leven van zijn boeren beter te maken, komt er weinig uit zijn handen.
Tijdens het verblijf van de twee vrienden in het landhuis blijken er allerlei tegenstellingen en verschillen van mening. De student Bazarov is intelligent en gedecideerd in zijn opvattingen: tegen de aristocratie en het liberalisme, tegen kunst en religie. Hij gelooft alleen in natuurwetenschap en medische kennis – zijn vader was legerarts. Arkadi is het aanvankelijk met hem eens, maar ontdekt gaandeweg dat hij meer naar de opvattingen van zijn vader neigt.
Naast de gesprekken over principes en visies ontdekken beide vrienden ook de liefde, wat voor Arkadi goed afloopt. De roman riep bij verschijning veel discussie op, inmiddels behoort het tot een van de grote klassieke werken over een generatieconflict.

De koperen tuin

Simon Vestdijk
K20-10
Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 284 p.

Nol Rieskes leven is doortrokken van een gebeurtenis in zijn jeugd: als achtjarige danste hij op de muziek van Stars en Stripes met Trix, dochter van dirigent Henri Cuperus. Zowel vader als dochter fascineren hem. Nol neemt pianoles bij Cuperus, die als bevlogen musicus de tegenpool is van wat Nol als zoontje van een rechter gewend is. In Nol vechten zijn rationele, beheerste zelf en zijn artistieke ziel met elkaar om voorrang. Het is mede die strijd die de liefde tussen hem en Trix in de weg staat en waarvan Trix op trieste wijze slachtoffer wordt. Deze roman boordevol muziek toont hoe krachtig een jeugdherinnering kan doorwerken in de rest van het leven, hoe moeilijk het is van jezelf te weten waar beweegredenen vandaan komen en hoe ze op waarde te schatten.

Terug naar Oegstgeest

Jan Wolkers
K19-10
Meulenhoff, 240 p.
  • E-book

Voor het eerst verschenen in 1974.

De jonge en de wat oudere Jan Wolkers, het leven van toen en de werkelijkheid nu: in korte hoofdstukken vertelt hij om en om over wat hij meemaakte en hoe het leven er daarna, in de jaren 60, uitzag. In hoeverre sluiten die twee werelden op elkaar aan? Volgens Wolkers is elke gelijkenis van figuren (op de ijscoman na) alleen toevallig. Dat geeft hem de kans geen blad voor de mond te nemen, de mensen en dingen te beschrijven zoals hij ze zag, ook de minder plezierige.
Wolkers werd indertijd soms grof en scabreus gevonden omdat hij de dingen bij hun naam noemde. Nu noemen we de taal helder, krachtig, eerlijk. Een schrijver die zo openlijk zijn eigen leven tot onderwerp nam van een roman kon her en der op afkeuring rekenen; tegenwoordig valt juist het gebrek aan narcisme op.
Terug naar Oegstgeest is nooit uit de belangstelling verdwenen en inmiddels 41 keer herdrukt.

Links uit de leeswijzer:

*  https://www.dbnl.org/tekst/_gid001196301_01/_gid001196301_01_0072.php
*  https://www.dbnl.org/tekst/salv007tijd01_01/salv007tijd01_01_0001.php
*  https://www.dbnl.org/tekst/_mer005196201_01/_mer005196201_01_0026.php
*  https://www.dbnl.org/tekst/anbe001lexi01_01/lvlw00683.php
*  https://www.dbnl.org/tekst/_lit003200401_01/_lit003200401_01_0063.php
*  https://www.dbnl.org/tekst/bibe001bibe01_01/bibe001bibe01_01_0006.php