Boekenlijst kunstgeschiedenis, aanvulling 2018-2019


Download hier de printversie van de boekenlijst kunstgeschiedenis

Betekenis symbolen: het aantal penseeltjes (1, 2 of 3) duidt op de moeilijkheidsgraad van de boeken.


Walk through walls

Marina Abramovic en James Kaplan
U19-01
Singel uitgeverijen, 2016, 384 p.

Marina Abramovic (1946) maakt al vijftig jaar baanbreken¬de kunst. Haar werk vormt een levende verbeelding van haar innerlijke en fysieke moed. In Walk Through Walls onthult Abramovic haar persoonlijke geschiedenis heel openhartig. Ze groeide op in een rigide gezin, dat deel uitmaakte van de elite in het oude Joegoslavië onder Tito. Toen zij in 1975 naar Amsterdam kwam op uitnodiging van Galerie De Appel voor een performance, ging er een wereld vol mogelijkheden voor haar open. Ze begon hier aan een reeks spraakmakende en baanbrekende performancewerken, in het begin samen met haar geliefde Ulay. In dit boek zien we de artiest in actie. Ze vertelt hoe ze lichaam en geest over de grenzen van pijn, uitputting en angst duwt in haar zoektocht naar emotionele en spirituele transformatie. Het boek is niet alleen een biografie over het leven van deze bijzondere kunstenares, maar laat ons ook kennismaken met performancekunst en de omgeving waarin die kunstvorm tot ontwikkeling kwam. Een aanrader, ook als deze kunstvorm je niet direct aanspreekt.

Links genoemd in de leeswijzer:

Doorkijken

Merel Bem
U19-02
Bezige Bij, 2016, 124 p.

Sommige werken draag je een leven lang met je mee. Ze nestelen zich in je hoofd en houden zich daar schuil, wachtend op het moment dat je ze nodig hebt. Joke van Leeuwen schrijft over dit boek: ‘Dit heerlijke boek brengt kunst dichterbij en jezelf verder’. In Doorkijken laat kunstcriticus Merel Bem zien hoe bruikbaar en troostrijk kunst kan zijn voor het leven van alledag. Behalve schoonheid, hoop en de mogelijkheid tot tijdreizen bieden kunstwerken afleiding tijdens het wachten voor een stoplicht of eerste hulp bij het opvoeden. Ze plaatsen jeugdherinneringen in een ander daglicht en verlenen de gewoonste gebeurtenissen een grootse betekenis. In 22 heldere leesbare verhalen legt de schrijfster op lichtvoetige wijze verbanden tussen de moderne kunst en het leven, niet groots en meeslepend maar associërend en lichtvoetig. Ze benadert het beeld niet kunsthistorisch maar brengt de werken van kunstenaars als Ron Mueck, Tino Sehgal, Diane Arbus, On Kawara, Bruce Nauman dichtbij en navoelbaar. Elk verhaal opent met een foto van het kunstwerk.

Links genoemd in de leeswijzer

Bruegel. De schilders van boeren en heiligen

Nills Büttner
U19-03
Meulenhoff, 2019, 128 p.

Niet voor niets is Bruegel zo’n beroemd schilder. De boerenbruiloft, De toren van Babel, Jagers in de sneeuw; het zijn maar drie schilderijen uit zijn fascinerende oeuvre. Bruegel was een landschapsschilder, maakte veel Bijbelse taferelen en op latere leeftijd werd zijn roem nog groter door zijn schilderijen van boeren. In Bruegel. De schilder van boeren en heiligen worden de schilderijen van Bruegel geduid door de Duitse hoogleraar Nils Büttner. Bruegel zelf heeft zich nooit uitgesproken over zijn kunst, maar Büttner bekijkt de kunstwerken door de ogen van het toenmalige publiek. Voor wie maakte Bruegel zijn kunst? Wat was toen de manier waarop men naar zijn werk keek? Zijn werk leek altijd heel realistisch. Het was geen toeval dat de schilder Boeren-Bruegel werd genoemd. Maar de kunst van Bruegel was niet alleen mooi. De schilderijen zitten vol details en deze details zitten weer vol (verborgen) betekenissen. Door de schilderijen van Bruegel in een historisch kader te plaatsen, krijgen ze nog meer zeggingskracht. ‘Zo’n kermis van Bruegel is uitzonderlijk in zijn ambachtelijkheid en inventiviteit.’ De Volkskrant

Links genoemd in de leeswijzer


 

Rubens. De schilder van mythen en goden

Nills Büttner
U19-04
Meulenhoff, 2017, 168 p.

Peter Paul Rubens (1577-1640) werd door zijn tijdgenoten uitgeroepen tot de 'God der schilders'. Zijn roem reikte veel verder dan zijn geliefde thuisstad Antwerpen. Zijn oeuvre is imposant: meer dan 1400 schilderijen en schetsen. De Duitse hoogleraar Nils Büttner, specialist in de Nederlandse vroege kunst- en cultuurgeschiedenis, geeft een chronologisch verslag van het leven van Rubens, van zijn vormende jaren in Italië tot aan zijn illustere jaren aan de Europese hoven. Maar het boek is meer dan een beknopte biografie. Büttner reconstrueert, op basis van recent wetenschappelijk onderzoek, de denk- en handelwijze van de zich op hoofse idealen oriënterende Antwerpse bovenlaag en komt zo tot een eigen visie op het leven en werk van Rubens. Een aantrekkelijke kennismaking met een van de grootste schilders uit de Barok. Een boek dat je uitnodigt het werk van Rubens met nog meer aandacht te bekijken.

Links genoemd in de leeswijzer

Kunst is om te huilen. Heftige emoties bij het kijken naar kunst

Antoon Erftemeijer
U19-05
Lecturis, 2018, 207 p.

Flauwvallen voor de Mona Lisa; huilen van ontroering bij een Mondriaan; weerzin voelen bij een Picasso; woedend worden op een schilderij van Newman. Kunst kan vele soorten emoties oproepen: ontroering, vrolijkheid, verliefdheid, vervoering, maar ook afkeer en woede. Kunst is om te huilen bevat honderden voorbeelden van emotionele reacties op kunstwerken uit 2500 jaar kunstgeschiedenis. Maak kennis met het syndroom van Stendhal, lees de ontboezemingen van Couperus, Dostojevski en Van Gogh en maak kennis met de heftige, boeiende en inspirerende reacties van vele andere beeldenstormers en kunstminnaars. Antoon Erftemeijer, conservator moderne kunst bij het Frans Hals Museum, laat ons genieten en huiveren van reacties, die laten zien wat kunst bij mensen teweeg kan brengen.

Links genoemd in de leeswijzer:

Denk als een kunstenaar

Will Gompertz
U19-06
Meulenhoff, 2016, 240 p.

Denk als een kunstenaar is de inspirerende titel van het boek van de spraakmakende Engelse auteur en kunstcriticus William Edward (“Will”) Gompertz (1965). In dit boek leidt hij ons langs een bont gezelschap van beroemde kunstenaars, die één ding gemeen hebben: creativiteit. In zijn boek laat Gompertz zien hoe creativiteit werkt en hoe kunstenaars denken. Hij nodigt de lezer uit om zelf ook een creatief proces te beginnen en de positieve kant van zo’n proces te ontdekken. Zijn journalistieke stijl maakt dit tot een vlot leesbaar boek, vol interessante anekdotes, dat u ongetwijfeld veel plezier zal verschaffen.

Links genoemd in de leeswijzer:

Het streven. Kan hedendaagse kunst de wereld verbeteren?

Hans den Hartog Jager
U19-07
Athenaeum, 2014, 192 p.

Hans den Hartog Jager probeert de vraag te beantwoorden of kunst in staat is om de maatschappij te veranderen. Het is een, bijna associatieve, zoektocht van de auteur naar de hedendaagse relevantie van kunst. Kunst en maatschappij zijn twee gescheiden werelden. Er is als het ware een muur opgetrokken tussen de kunstwereld en de echte wereld. Kunstenaars hebben sinds het midden van de negentiende eeuw de vrijheid om te maken wat ze willen, maar daardoor zitten ze wel in een reservaat. Ze mogen prikkelende ideeën uiten, maar de maatschappij beslist of ze daar iets mee wil doen. Hans den Hartog Jager bespreekt op een vloeiende manier het functioneren van de kunst sinds de Romantiek tot aan de huidige kunstwereld met kunstenaars als Francis Alÿs, Renzo Martens, Yael Bartana en Steve McQueen. Kunstenaars willen nu weg uit het kunstreservaat, maar kan dat wel? Of blijven kunstenaars hofnarren die bestaand beleid mogen legitimeren?

Links genoemd in de leeswijzer

Apenrotsen en andere nauwe verwanten

Bernard Hulsman
U19-08
Nieuw Amsterdam, 2017, 384 p.

Apenrotsen en andere nauwe verwanten vliegt door de laatste eeuw moderne architectuur. Met verhalen over gebouwen, die familie van elkaar lijken te zijn, leren we de trends en modes herkennen. Imitatie en navolging is volgens de auteur Benard Hulsman nog steeds één van de belangrijkste principes in de bouwkunst. Door interviews met sleutelfiguren uit de 20e en 21e eeuw, waaronder Herman Hertzberger, Rem Koolhaas, Hans Kolhoff en Winy Maas, komen we uit bij de moraal in de architectuur. Le Corbusier is bepaald geen humanistische architect, maar is eerder fascistisch te noemen. 'Form Follows Function‘ en ‘Less is More', de argumenten van het modernisme, blijken slecht gefundeerde strijdkreten. Rem Koolhaas spreekt zich uit voor een preserverende architectuur. De combinatie van zorgvuldig gekozen illustraties en vlot geschreven columns-essays maakt het tot een leerzaam-plaatjes-boek. 'Apenrotsen en andere nauwe verwanten' confronteert bouwwerken enerzijds met hun look-a-likes overal ter wereld en anderzijds met de verschillende architectuur-opvattingen uit de geschiedenis. De set vragen en opdrachten na de samenvatting stimuleert een andere manier van kijken naar onze gebouwde omgeving.

Leonardo da Vinci

Walter Isaacson
U19-09
Spectrum, 2017, 640 p.

Leonardo da Vinci wordt gezien als het meest creatieve genie ooit. Naast zijn wereldberoemde werk als schilder was hij ook uitvinder, schrijver, architect, beeldhouwer, componist, anatomist, filosoof, natuurkundige, scheikundige en ingenieur. Op basis van duizenden pagina’s van Da Vinci’s aantekenboeken en nieuwe ontdekkingen over zijn leven en werk vertelt Isaacson een prachtig verhaal over hoe Da Vinci’s kunst verweven is met de wetenschap. Hij laat zien hoe Da Vinci’s genialiteit gebaseerd was op vaardigheden die we in de hand hebben, zoals zijn onstilbare nieuwsgierigheid, zorgvuldige observatie en verbeeldingskracht die grenst aan fantasie. Van dit boek wordt alleen een leeswijzer gemaakt als er voldoende belangstelling voor bestaat. We wachten eerst de aanmeldingen af.

Nederlanders in Parijs 1789-1914

Mayken Jonkman
U19-10
Thoth, 2017, 271 p.

Tal van Nederlandse schilders vestigden zich tussen 1789 en 1914 voor kortere of langere tijd in Frankrijk. Immers, in Parijs was de vernieuwing in de schilderkunst gaande! In dit fraai geïllustreerde boek schetsen de auteurs in elf gedegen opstellen onder redactie van Mayken Jonkman de artistieke uitwisseling tussen de Parijse schilders en negen van hun Nederlandse collega’s. Het resultaat van deze uitwisseling vond ook zijn weerslag onder de vakgenoten in Nederland. Bovendien is er aandacht voor de soms hartelijke dan wel lauwe ontvangst van onze landgenoten in de Franse kunstwereld. De samenstellers trappen af met een karakteristiek van Parijs als centrum van de kunstwereld in de negentiende eeuw en typeren daarna het werk dat de Nederlanders in de Franse hoofdstad exposeerden tijdens de Wereldtentoonstelling tussen 1855 en 1900. Vervolgens komen in drie periodes de negen schilders afzonderlijk aan bod, te weten Gerard van Spaendonck en Ary Scheffer (1789-1848); Johan Barthold Jongkind, Jacob Maris en Frederik Hendrik Kaemmerer (1849-1870); George Hendrik Breitner, Vincent van Gogh, Kees van Dongen en Piet Mondriaan (1871-1914). Een zeer informatief boek en ook belangrijk: een feest voor het oog.

Links genoemd in de leeswijzer:

De grootste fotografen

Roberto Koch
U19-11
Thoth, 2017, 448 p.

De twintigste eeuw wordt wel 'de eeuw van de fotografie' genoemd, omdat het beeld dat wij van deze eeuw hebben vooral door foto's is gevormd. De grootste fotografen belicht het werk van twintig bekende, invloedrijke fotografen die stuk voor stuk pioniers waren op hun terrein. Van de experimentele foto's van Man Ray uit de jaren dertig tot de glamourfoto's van Helmut Newton uit de jaren tachtig, of de meer recente oorlogsreportages van James Nachtwey. Elke fotograaf krijgt een portfolio toebedeeld van 22 pagina's, met hun beroemdste foto's, vergezeld van informatieve bijschriften, prikkelende quotes en biografische gegevens. Het boek werd samengesteld door de Italiaanse kenner en uitgever van kunstfoto's Roberto Koch. Fraai vormgegeven fotoboek met verhelderende teksten over twintig legendarische fotografen, die bijna alle genres binnen de moderne fotografie bestrijken. Ruim geïllustreerd met grote, meestal pagina vullende, foto's in zwart-wit en kleur. De grootste fotografen leent zich goed om samen te discussiëren over de rol van de fotografie in de kunst en de rangorde binnen de kunstfotografie.

Links genoemd in de leeswijzer:

Mondriaan. Uit de natuur

Marcel van Ool
U19-12
Athenaeum, 2017, 240 p.

Een eigenzinnig werk over Mondriaan, zo zou je het boek van kunsthistoricus Marcel van Ool kunnen typeren. En Van Ool zelf? Fan van Mondriaan en bezeten van de natuur. Maar na tal van colleges en meters boeken over deze schilder verzucht hij: ‘eigenlijk wist ik niets van Mondriaan’. En dan gaat hij op ontdekkingsreis langs de plaatsen waar Mondriaan gewoond en gewerkt heeft en hij voert de lezer met groot enthousiasme langs al die plekken in Nederland, Parijs, Londen en de Verenigde Staten. De auteur beschrijft hoe de natuur en Mondriaans levensfilosofie diens werk beïnvloeden. De schilder komt tot de slotsom, dat hij niet langer de illusie, maar juist de dynamiek van de zichtbare werkelijkheid moet schilderen: die komt volgens hem het beste tot zijn recht in de abstractie. Ook bespreekt Van Ool de ontvangst van Mondriaans artistieke opvattingen door collega-schilders, kunstverzamelaars en musea. Aan het eind van zijn boek verrast Van Ool ons met een smakelijk toetje: in hoeverre is het Nederlandse polderlandschap met zijn rechte percelen van invloed geweest op Mondriaans abstracte werk en omgekeerd welk effect heeft Mondriaan met zijn werk gehad op de naoorlogse inrichting van Nederland.

Links genoemd in de leeswijzer:

Magritte ontsluierd. Een biografie in 50 beelden

Eric Rinckhout
U19-13
Manteau, 2017, 224 p.

Magritte, de beroemde Belgische surrealistische schilder overleed in 1967. Dit boek verscheen ter gelegenheid van zijn 50ste sterfjaar. Magritte, schilder van verwarrende beelden als wolkenvogels, zwevende bolhoedmannetjes, een bloedend standbeeld, een trein die uit de open haard komt gereden en de pijp met het onderschrift dat het geen pijp is. In Magritte ontsluierd probeert de samensteller, Eric Rinckhout, aan de hand van 50 schilderijen een inkijkje te geven in het leven en de ideeënwereld van Magritte. De schilderijen beslaan de periode 1926-1966. De werken zijn afgedrukt op een volle pagina of zelfs twee pagina’s. Daarmee wordt de tekst ondergeschikt aan het beeld. Rinckhout isoleert in elk werk een viertal uitsneden en neemt deze tot uitgangspunt voor een korte beschouwing. Hij citeert daarbij uit brieven en haalt gebeurtenissen in het leven van Magritte aan die mogelijk een verband tonen met het werk. Dit boek biedt een aardig beeld van het rijke oeuvre van Magritte.

Links genoemd in de leeswijzer

Rembrandt. Portret van een jonge man

Jan Six
U19-14
Prometheus, 2018, 144 p.

Jan Six ontdekt een nieuw portret van Rembrandt op de veiling bij Sotheby in Londen. Het boek beschrijft de speurtocht van Jan Six om zijn aanname bevestigd te krijgen. Hij analyseert het schilderij, bestudeert de gebruikte verf, de kleding die wordt afgebeeld, de restauraties, de latere overschilderingen, alles met behulp van verschillende fototechnieken. Het geeft de lezer een inkijkje in hoe zorgvuldig dat in zijn werk gaat. Voetnoten, begrippenlijst en literatuur¬lijst maken het boek compleet. De auteur is een nazaat van de kunst-handelaar Jan Six uit de zeventiende eeuw, de tijd van Rembrandt. Een spannend en informatief boek over een speurtocht naar de echtheid en de herkomst van een schilderij, dat laat zien hoe de echtheid van een schilderij wordt onderzocht en bevestigd.

Links genoemd in de leeswijzer:

Johan Maelwael en de Gebroeders van Limburg

Clemens Verhoeven en André Stufkens
U19-15
Vantilt, 2017, 168 p.

Johan Maelwael en zijn drie neven, de Gebroeders van Limburg, hadden rond 1400 al de artistieke kwaliteiten die we in de loop der tijd als typisch ‘Nederlands’ zijn gaan beschouwen. Met hun naturalisme zijn ze de grondleggers van de schilderkunst in de Lage Landen. De vernieuwende miniaturen van de broers waren lange tijd vrijwel onzichtbaar voor het grote publiek omdat ze deel uitmaken van de getijdenboeken die ze maakten voor hun rijke mecenassen hertog Willem I van Gelre en de Bourgondische hertog Jean de Berry. Auteurs Verhoeven en Stufkens nodigen de lezer uit om de vele miniaturen in dit prachtig vormgegeven kunstboek te bestuderen. Ze beschrijven de rijke iconografische uitleg van de miniaturen, schetsen de historische context en geven een inkijkje in het Nijmeegse en Bourgondische hofleven. Maar ook het dagelijks bestaan van gewone mensen en hun denkbeelden worden levensecht verbeeld, net als de rol van de geestelijkheid en van het katholieke geloof. Dit allemaal met op de achtergrond de verwoestende Honderdjarige Oorlog. Zo ontstaat uiteindelijk een fascinerend beeld van de samenleving aan het einde van de middeleeuwen.

Links genoemd in de leeswijzer: