Een nagelaten bekentenis

Marcellus Emants schreef met _Een nagelaten bekentenis_ (1894) een belangrijk werk binnen de Nederlandse literatuur. De roman opent met de ijzingwekkende vaststelling dat de vrouw van hoofdpersoon Willem Termeer is begraven en hij weer vrij is. Wat volgt, is de gedetailleerde biecht van een man die zijn echtgenote Anna heeft vergiftigd zonder dat de buitenwereld hem verdenkt. Als ultieme antiheld beschouwt Termeer zichzelf als een gedegenereerd mispunt, voortgedreven door erfelijkheid en zenuwzwakte. Emants hanteert een stijl waarbij het determinisme centraal staat: de mens heeft geen vrije wil, maar is het product van aanleg en milieu. De nuchtere, analyserende toon legt de duistere psyche van Termeer bloot. De biecht is een poging tot verlichting maar hij blijft gevangen in zijn eigen karakter en de verstikkende moraal van zijn tijd. Vertaald naar de huidige tijd biedt de roman een onthutsend perspectief op femicide. De moord op Anna is geen opwelling, maar een zorgvuldig geplande actie gebaseerd op een gekrenkt mannelijk ego en patronen van psychologische terreur. Termeer ziet zijn vrouw niet als autonoom wezen, maar projecteert zijn eigen falen op haar. Juist doordat Emants laat zien hoe een dader zijn gewelddadige optreden rationaliseert als een onvermijdelijk lot, blijft het boek ook nu nog actueel.