Interview met Sacha Bronwasser over haar boek Luister

Kun je vertellen waarover het boek gaat en wie Marie is, de hoofdpersoon in je boek?
Marie is een meisje uit de provincie en uit een heel gewoon gezin. Ze weet niet goed wat ze met haar leven aan moet, en een docent op de middelbare school denkt dat een fotografieopleiding misschien iets voor haar is. Ze begint met die opleiding. Daar laat een docente, Flo, haar oog op Marie vallen, overlaadt haar met aandacht en neemt haar op in haar vriendenkring – dit alles met een geheime agenda. Als Marie ontdekt wat er achter die ‘vriendschap’ zit, voelt ze zich verraden en gereduceerd tot niets. Marie verlaat de opleiding en begint een onbeduidend baantje als au-pair in Parijs. Daar bouwt ze zichzelf weer op en vindt haar weg naar volwassenheid. Ze komt terecht in het gezin van Philippe Lambert.

Het boek wordt niet chronologisch verteld, kun je vertellen hoe je het hebt opgebouwd?
Het hele verhaal wordt verteld door Marie. De verhalen spelen zich af op verschillende momenten in de tijd. Marie vertelt de verhalen van Philippe, van Flo en van zichzelf, in afzonderlijke hoofdstukken. Zo wordt gaandeweg duidelijk wat en waarom alles gebeurd is.

Ik heb de structuur niet van tevoren uitgetekend, die is gaandeweg ontstaan. Ik was begonnen met de aankomst van Marie in Parijs.  Maar ik vond dat daar nog iets voor moest, de lezer moet iets weten voor ze aankomt. Dan weet de lezer iets wat de hoofdpersoon nog niet weet. Zo is het verhaal van Philippe al verteld voordat Marie is geïntroduceerd.

Het verraad van Flo is het ergste dat Marie overkomt en daar komen we pas later achter. We moeten lang wachten voor we te weten komen wat er is gebeurd. In het echte leven gaat het denk ik ook zo dat je iets akeligs voor je uitschuift. De onlogica van het leven is weerspiegeld in de structuur van het boek. Je kunt in het heden heel erg bezig zijn met het verleden of juist gedreven worden door iets wat nog ver buiten je bereik ligt. Zo is de structuur van het boek echt een vlechtwerk, maar voor mij volkomen logisch.

Wat zijn de thema’s in het boek?
Het boek gaat over verschillende thema’s. Het belangrijkste thema is machtsverhoudingen. Dit thema speelt tussen verschillende personages in het boek. De vraag is dan: wie heeft eigenaarschap over het verhaal? En daarmee over de ander? Marie bijvoorbeeld, is in eerste instantie speelbal in het verhaal, later neemt ze de regie. Het is belangrijk te beseffen dat het hele verhaal, ook over de andere personages in het boek, verteld wordt door Marie. Vandaar de titel Luister, in de gebiedende wijs.

Bij machtsverhoudingen gaat het ook over machtsmisbruik. Het geweld vindt op grote schaal plaats door de aanslagen in Parijs, maar ook heel klein. Zoals wanneer Marie door docente Flo wordt gefotografeerd en Flo zacht in haar wang knijpt en zegt dat ze een goede bottenstructuur heeft, als ze wat gewicht zou verliezen zou dat beter uitkomen. Dat vond ik een heel gewelddadig moment om te beschrijven. Ik zocht naar iets wat heel intiem is, en wat niet op de klassieke manier gewelddadig is, maar wat zit in kleine gebaren en momenten.

Hoe kwam je op het idee voor dit verhaal?
Tijdens de coronaperiode zat ik thuis en bedacht dat ik in mijn hoofd wel op reis kon gaan. Ik heb zelf als au-pair in Parijs gewerkt in de jaren ‘80, de stad ken ik goed. Daar ging ik in mijn hoofd heen. Ik had bedacht dat er iets geks is met de plaats die een au-pair inneemt: onzichtbaar, maar ook heel dicht op een gezin, en met een grote verantwoordelijkheid voor de kinderen. Ze weet alles van de mensen waar ze werkt, maar blijft anoniem. Toen ik in Parijs woonde was het een gewonde stad, nog getekend door de vele aanslagen die in de jaren ‘80 plaats hadden gevonden. De sporen daarvan waren nog zichtbaar en voelbaar, maar kon ik pas later plaatsen. Dat is me altijd blijven fascineren.

Daarbij kwam dat ik kunstgeschiedenis heb gestudeerd. Een aantal jaren geleden werd veel bekend over onveiligheid en me-too situaties op kunstopleidingen. Daar wilde ik ook iets mee. Dat heb ik allemaal in elkaar gevlochten in dit boek.

Ik ben visueel ingesteld en kan goed waarnemen, vandaar de details die ik kon noteren over het Parijs van die tijd, en de situatie van au-pairs.

Hoe ben je schrijver geworden?
Voor ik kunstgeschiedenis ging studeren en in Parijs heb gewoond, ontdekte ik dat mijn liefde voor kunst heel groot is, en ben ik tot mijn studiekeuze gekomen. Ik heb van jongs af aan al veel en graag geschreven en kon deze twee liefdes samenbrengen door onder andere over kunst te schrijven in de Volkskrant. Na 20 jaar ben ik daarmee gestopt. Ik was al bezig met mijn eerste boek Niets is gelogen, en dat werd uitgegeven. Inmiddels zijn er een paar boeken van mij gepubliceerd. Luister wordt nu verfilmd.

Lilian Hacquebord