De tien van Den Haag

Minister-president Rutte bood in 2020 excuses aan voor het handelen van de Nederlandse overheid in de jaren 1940-1945. Maar hoe verwijtbaar was het gedrag nu eigenlijk van de tien topambtenaren die met het vertrek van de regering naar Londen leiding moesten geven aan het Nederlandse overheidsapparaat? In zijn voor de Libris Geschiedenisprijs 2025 genomineerde boek _De tien van Den Haag_ probeert Stephan Steinmetz die vraag te beantwoorden door na te gaan hoe zij van dag tot dag moesten reageren op de Duitse beleidsvoorstellen. Wat konden zij nog wel voor hun verantwoording nemen en wat niet meer? Maar wat was dan het alternatief? Was enigszins meewerken en redden wat er te redden viel niet toch het beste? Maar deden zij daar wel goed aan? Het zijn geen gemakkelijke vragen en er bestaan dus ook geen eenvoudige antwoorden. Door regelmatig te citeren uit archiefstukken, waaronder de notulen van hun overleg, neemt Steinmetz ons mee naar die tijd en stelt ons lezers voor de vraag: wat zouden wij onder die omstandigheden, met de kennis van toen, hebben gedaan? Uiteindelijk komt hij tot een zorgvuldig afgewogen oordeel over waar het toch mis is gegaan.